Modern Eğitimin Görünmeyen Maliyeti

Türkiye’de eğitim hayatının ayrılmaz bir parçası haline gelen sarı damalı minibüsler, sadece bir ulaşım aracı değil; aslında modern aile yapısının ve değişen şehirleşme anlayışının bir aynası. 2000’li yıllardan itibaren “en yakın okul” kavramının yerini “en iyi okul” arayışına bırakması, beraberinde ciddi bir ekonomik ve psikolojik yükü de getirdi.

Bir Statü ve Güvenlik Göstergesi Olarak Servisler

90’lı yıllarda sadece belirli kolejlerin sunduğu bir hizmet olan okul servisleri, bugün bir lüks değil, zorunluluk gibi algılanıyor. Çalışan anne-baba sayısının artması, şehir trafiğinin kaotikleşmesi ve güvenlik kaygıları, velileri bu hizmete yönlendiren temel unsurlar. Ancak bu durum, aile bütçelerinde “okul taksidi kadar ağır” ikinci bir kalem oluşturmuş durumda. 2025 verilerine göre, özellikle büyükşehirlerde asgari ücretin %20’sine varan servis maliyetleri, orta sınıf ailelerin belini büken en büyük giderlerden biri haline geldi.

En Büyük Kayıp: Çocuğun “Serbest Zamanı”

Maddi külfet bir şekilde yönetilebilir olsa da, geri döndürülemeyen tek bir maliyet var: Zaman.

Bir öğrencinin servis yolunda günde ortalama 2-3 saat harcaması, yılda yaklaşık 450-500 saatlik bir kayıp anlamına geliyor. Peki, bu süreden neler feda ediliyor?

• Uyku: Sabah 06:30’da servise binen bir çocuğun derin uyku evresini tamamlaması neredeyse imkansızdır.

• Oyun: Akşam 18:00’den sonra eve dönen bir öğrenci için “mahallede oyun” ya da “serbest zaman” artık bir hayaldir.

• Odaklanma: Uzun yol yorgunluğuyla ilk derse giren bir zihnin öğrenme verimliliği, okula yürüyerek gelen bir arkadaşına göre çok daha düşüktür.

Uzak Okul Gerçekten “Daha İyi” mi?

Ebeveynler genellikle “daha iyi bir okul” için çocuklarını kilometrelerce uzağa göndermeyi göze alıyor. Ancak eğitim bilimciler uyarıyor: Yol yorgunluğu ve uykusuzluk, en iyi okulun sunduğu akademik artı değerden daha fazlasını çocuktan alıp götürebilir. Fizyolojik olarak bitkin bir çocuğun, gittiği okul ne kadar donanımlı olursa olsun, o donanımdan tam kapasite faydalanması zordur.

Çözüm Arayışı: Mahalleye Dönüş Mümkün mü?

Servis sisteminin getirdiği bu ağır mali yükten kurtulmanın yolu, “mahalle okulu” kültürünün yeniden canlandırılmasından geçiyor. Devletin ve yerel yönetimlerin mahalle okullarındaki niteliği standardize etmesi, sadece trafiği ve karbon ayak izini azaltmakla kalmayacak; aynı zamanda çocuklarımıza en büyük hediyeyi, yani “zamanlarını” geri verecektir.

Sonuç Yerine: Bir sonraki eğitim döneminde okul tercihi yaparken kendinize şu soruyu sorun: “Çocuğumun günde fazladan uyuyacağı bir saat ve arkadaşlarıyla geçireceği bir akşamüstü, başka bir mahalledeki okulun isminden daha mı az değerli?”